Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń buıryǵy  №50

2016 jylǵy 21 qańtar, Astana qalasy Dýaldy oqytýdy uıymdastyrý qaǵıdalaryn bekitý týraly «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-babynyń 46-12) tarmaqshysyna sáıkes buıramyn: 1. Qosa berilip otyrǵan Dýaldy oqytýdy uıymdastyrý qaǵıdalary bekitilsin. 2. Kásiptik-tehnıkalyq jáne orta bilimnen keıingi bilimdi jańǵyrtý departamenti (Qalenova D.J) zańnamada belgilengen tártippen: 1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin; 2) osy buıryq memlekettik tirkelgennen keıin kúntizbelik on kún ishinde onyń kóshirmesin merzimdi baspa basylymdarynda jáne «Ádilet» aqparattyq- quqyqtyq júıesinde resmı jarııalaýǵa, sondaı-aq Qazaqstan Respýblıkasy normatıvtik quqyqtyq aktileriniń etalondyq baqylaý bankinde ornalastyrý úshin «Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginiń Respýblıkalyq quqyqtyq aqparat ortalyǵy» sharýashylyq júrgizý quqyǵyndaǵy respýblıkalyq memlekettik kásipornyna joldaýdy; 3) osy buıryqty Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń resmı ınternet-resýrsynda ornalastyrýdy; 4) osy buıryq Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýden ótkennen keıin on jumys kúni ishinde Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń Zań departamentine osy tarmaqtyń 1), 2) jáne 3) tarmaqshalarynda kózdelgen is-sharalardyń oryndalýy týraly málimetterdi usynýdy qamtamasyz etsin. 3. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý jetekshilik etetin Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym vıse-mınıstrine júktelsin. 4. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵan kúninen keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi. Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym Mınıstri A. SÁRINJIPOV «Kelisildi» Qazaqstan Respýblıkasy Densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik damý mınıstri 2016 jylǵy 2 aqpan __________________ «Kelisildi» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq ekonomıka mınıstri 2016 jylǵy 5 aqpan ___________________ Qazaqstan Respýblıkasynyń Bilim jáne ǵylym mınıstriniń 2016 jylǵy 21 qańtardaǵy №50 buıryǵymen bekitilgen Dýaldy oqytýdy uıymdastyrý qaǵıdalary 1. Jalpy erejeler 1. Osy dýaldy oqytýdy uıymdastyrý qaǵıdalary (budan ári – Qaǵıda) 2015 jylǵy 23 qarashadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine, «Bilim týraly» 2007 jylǵy 27 shildedegi Qazaqstan Respýblıkasy Zańynyń 5-babynyń 46-12) tarmaqshasyna sáıkes ázirlendi jáne dýaldy oqytý nysanynda oqý prosesin uıymdastyrý tártibin aıqyndaıdy. Osy Qaǵıda menshik nysanyna jáne vedomstvolyq baǵynystylyǵyna qaramastan tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilim berýdiń bilim beretin baǵdarlamalaryn iske asyratyn oqý oryndaryna, dýaldy oqytýǵa qatysatyn oqý ortalyqtaryna, uıymdaryna (kásiporyndarǵa) taratylady. 2. Osy Qaǵıdada mynadaı negizgi uǵymdar paıdalanylady: 1) bilim berý baǵdarlamasy – oqytýdyń maqsatyn, nátıjeleri men mazmunyn, bilim berý prosesin uıymdastyrýdy jáne olardy iske asyrý tásilderi men ádisterin, oqytý nátıjelerin baǵalaý ólshemsharttaryn qamtıtyn bilim berýdiń negizgi sıpattamalarynyń birtutas kesheni; 2) bilim alýshy – tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymyndaǵy bilim alýshy adam; 3) biliktilik berý – naqty mamandyq boıynsha tıisti kásiptik qyzmet túriniń sheńberinde jumysty oryndaý úshin qajetti jeke qabilettilik, kásiptik bilim, sheberlik pen daǵdylar jıyntyǵyn rastaý rásimi; 4) dýaldy oqytý – kásiporynnyń, oqý ornynyń jáne bilim alýshynyń jaýapkershilikteri teń bolǵan kezde bilim berý uıymyndaǵy oqytýdy kásiporynda bilim alýshylarǵa jumys oryndaryn bere otyryp jáne ótemaqy tólemin tóleı otyryp oqytý men praktıkanyń mindetti kezeńderimen ushtastyratyn kadrlar daıarlaý nysany; 5) dýaldy oqytý týraly shart – bilim alýshy, óndiristik oqytý men praktıkadan ótý úshin jumys ornyn usynatyn uıym jáne oqý orny arasyndaǵy, óndiristik praktıkadan ótý jaǵdaılary men praktıkany ótý tártibin reglamentteıtin jazbasha kelisim; 6) bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ – bilim berý salasyndaǵy basshylyqty jáne salaaralyq úılestirýdi júzege asyratyn Qazaqstan Respýblıkasynyń ortalyq atqarýshy organy; 7) eńbek fýnksııasy – eńbek prosesiniń bir nemese birneshe mindetterin sheshýge baǵytttalǵan ózara baılanysty is-qımyl jınaǵy; 8) jergilikti atqarýshy organ (ákimdik) – oblystyń, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń jáne astananyń, aýdannyń (oblystyq mańyzy bar qalanyń) ákimi basqaratyn alqaly atqarýshy organ, bilikti jumysshy kadrlardy jáne dýaldy oqytý boıynsha orta býyn mamandaryn daıarlaýdy uıymdastyrýdy qamtamasyz etedi; 9) kásiptik praktıka – bolashaq kásiptik qyzmetpen baılanysty belgili bir jumys túrlerin oryndaý prosesinde teorııalyq bilimderdi, daǵdylardy bekitýge, praktıkalyq mashyqtar men quzyretterdi ıemdenýge jáne damytýǵa baǵyttalǵan oqý qyzmetiniń túri; 10) kásiptik baǵdar – bilim alýshynyń kásiptik qyzyǵýshylyqtaryna, jeke qabiletteri men psıhıkalyq-fızıologııalyq erekshelikterine sáıkes bilim berý jáne kásiptik múmkindikter salasynda, kásip pen oqıtyn ornyn erkin jáne sanaly tańdaý quqyqtaryn iske asyrýyna aqparattar men konsýltasııalyq kómek berý; 11) kásiptik daıarlyqty baǵalaý – tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymdary túleginiń biliktilik (qabileti) deńgeıiniń tıisti kásiptik qyzmet túri sheńberinde jumysty oryndaýǵa sáıkestigi dárejesin aıqyndaý; 12) ótemaqy tólemderi – eńbek qatynastarynda turmaıtyn jumyskerlerdi nemese basqa da adamdardy kásibı daıarlaýǵa, qaıta daıarlaýǵa jáne olprdyń biliktilikterin arttyrýǵa baılanysty aqshalaı tólemder; 13) oqý orny – dýaldy oqytý nysanynda tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn bilim berý uıymy; 14) oqý ortalyǵy – óndiristik praktıkany mindetti uıymdastyrýmen qosa qosymsha bilim berýdiń bilim beretin baǵdarlamalaryn iske asyratyn menshiktiń táýelsiz nysany; 15) oqý jospary – oqý pánderiniń (eńbek syıymdylyǵy), sabaqtardyń (modýlderdiń), praktıkalardyń tizimin, dáıektiligin, kólemin, bilim berý deńgeıi men baqylaý nysandaryna sáıkes bilim alýshylardyń oqý qyzmetiniń ózge de oqý qyzmetiniń túrlerin reglamentteıtin qujat; 16) óndiristik oqý – kásiptik bilim berýdiń quramdas bóligi jáne oqý-óndiristik sheberhanalarda, oqý sharýashylyqtary men oqý polıgondarynda, sondaı-aq tikeleı óndiristegi jáne tıisti beıindegi uıymdarda júzege asyrylady; 17) tálimger – bilim alýshyny óndiristik oqytýǵa praktıkalyq kómek kórsetetin tehnologııalyq óndiristi meńgergen uıymnyń (kásiporynnyń) bilikti qyzmetkeri; 18) tyńdaýshy – qosymsha bilim berý nemese daıarlyq bóliminiń bilim berý baǵdarlamalary boıynsha oqý ortalyqtarynda oqıtyn adam; 19) uıym (kásiporyn) – osy Qaǵıdaǵa sáıkes dýaldy oqytýǵa qatysatyn zańdy tulǵa nemese jeke kásipker. 2. Dýaldy oqytýdyń qatysýshylary 3. Dýaldy oqytýdyń qatysýshylary: 1) menshik nysanyna qaramastan tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilimniń bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyratyn oqý oryndary; 2) menshik nysanyna qaramastan uıymdar (kásiporyndar); 3) bilim alýshy – stýdent (taǵylymdamashy), tyńdaýshy. 3. Dýaldy oqytýdyń mindetti komponentteri 4. Dýaldy oqytýdyń mindetti komponentteri: 1) dýaldy oqytý týraly shart; 2) uıymmen (kásiporynmen) kelisilgen dýaldy oqytýdyń jumys oqý jospary; 3) óndiristik oqytýdy jáne kásiptik praktıkany iske asyrý úshin jabdyqtalǵan oqý, jumys oryndary jáne/nemese uıymdardaǵy (kásiporyndardaǵy) kásiptik oqý ortalyǵy; 4) uıymdarda (kásiporyndarda) óndiristik oqytýdyń jáne kásiptik praktıkanyń bilikti tálimgerleri bolyp tabylady. 4. Dýaldy oqytýdy uıymdastyrý jáne júrgizý 5. Dýaldy oqytý dýaldy oqytý týraly shartqa sáıkes júzege asyrylady. 6. Dýaldy oqytýǵa arnalǵan konkýrstyq irikteý bilim alýshylarmen uıym (kásiporyn) ótkizetin áńgimelesý nátıjeleri boıynsha júrgiziledi. 7. Dýaldy oqytý sheńberinde oqý prosesin uıymdastyrý oqý orny bekitken jáne uıymmen (kásiporynmen) kelisilgen oqý josparlaryna sáıkes júzege asyrylady. 8. Oqý ornyndaǵy oqý prosesi teorııalyq sabaqtardy jáne óndiristik oqýdy, zerthanalyq-tájirıbıelik jáne esep-aıyrysý-grafıkalyq sabaqtardy, kásibı tájirıbeni, kýrstyq jáne dıplomdyq jobalaýdy oqý óndiristik sheberhanalarynda, oqý sharýashylyqtary men oqý polıgondarynda, sondaı-aq tikeleı óndiriste jáne tıisti beıinde oqytýdy qamtıdy. 9. О́ndiristik oqytý men kásiptik praktıkanyń nysany, mazmuny jáne kólemi tıisti mamandyq pen biliktilik boıynsha qoldanystaǵy bilim berý baǵdarlamalarynyń negizinde aıqyndalady. 10. Dýaldy oqytýdy qoldanýmen birge tehnıkalyq jáne kásiptik, orta bilimnen keıingi bilimniń oqý josparlary men bilim berý baǵdarlamalary oqytý oryndaryndaǵy teorııalyq oqýdy jáne uıym (kásiporyn) bazasynda óndiristik oqytý men praktıkanyń keminde 60 paıyzyn kózdeıdi. 11. О́ndiristik oqytý teorııalyq oqytýmen súıemeldenedi, onda oqý prosessiniń kestesi uıymmen (kásiporynmen) kelisiledi. 12. О́ndiristik oqytý men kásiptik praktıkadan ótý kezeńinde bilim alýshyǵa 2015 jylǵy 23 qarashadaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine sáıkes kásiporynnyń eńbek tártibi qaǵıdasy qoldanylady. 13. Bilim alýshy óndiristik oqytý men praktıkadan ótý ýaqytynda bilim alýshynyń eńbek ótiline esepteletin belgili bir fýnksıonaldyq mindetterdi oryndaıdy jáne sol ýaqyt úshin ótemaqy tólemi júrgiziledi. 14. Uıymnyń (kásiporynnyń) qalaýyna qaraı bilim alýshyǵa aıyna «2014-2016 jyldarǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» 2013 jylǵy 3 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasynyń Zańynda belgilengen tıisti kezeńge bir jalaqynyń eń tómen mólsherinen kem bolmaıtyn mólsherde ótemaqy belgilenedi. 15. Dýaldy oqytý sheńberinde bilim alýshy aralyq attestattaýdan ótedi, (2,3-oqý kýrsynan keıin), qorytyndysyna sáıkes oǵan naqty mamandyq boıynsha kásibı biliktiliktiń qol jetkizgen deńgeıi (dáreje, klass, sanat) beriledi jáne «Bilim týraly memlekettik úlgidegi qujattardyń túrleri men nysandaryn jáne olardy berý erejesin bekitý týraly» 2007 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen bekitilgen nysan boıynsha qujat (sertıfıkat) beriledi. 16. Aralyq attestattaýdy oqý orny ótkizedi, ol úshin dýaldy oqytýda qatysatyn uıymdardan (kásiporyndardan) (tálimgerlerdi attestattaýmen baılanysty emes) mamandardy tarta otyryp emtıhan komıssııasy qurylady. 17. Bilim alýshy tolyq oqý kýrsyn aıaqtaǵannan keıin oqý orynda qorytyndy attestattaýdan ótedi, onyń ishinde uıymdardyń (kásiporyndardyń) bazasyn paıdalanyp jáne kásiptik daıarlyqty baǵalaýdyń nátıjeleri boıynsha bilim alýshyǵa biliktilik beriledi. 18. Biliktilik praktıkalyq jumys kásiptik daıarlyqty baǵalaý jáne biliktilikti berý kezinde uıymdardyń (kásiporyndardyń) bazalarynda da ótkiziledi, qorytyndylary boıynsha bilim alýshyǵa, naqty mamandyq boıynsha biliktilik (bilikti jumysshy jáne jáne/nemese orta tobynyń mamany) beriledi jáne «Bilim týraly memlekettik úlgidegi qujattardyń túrleri men nysandaryn jáne olardy berý erejesin bekitý týraly» 2007 jylǵy 28 jeltoqsandaǵy Qazaqstan Respýblıkasy Úkimet qaýlysymen bekitilgen belgilengen úlgi boıynsha qujat beriledi. 19. Bilim alýshy, qorytyndy attestattaýdan tabysty ótkende memlekettik úlgidegi dıplom jáne kásiptik daıarlyqty baǵalaý jáne biliktilikti berý sertıfıkaty beriledi. 5. Dýaldy oqytýdy uıymdastyrý prosesine qatysýshylardyń fýnksııalary 20. Bilim berý salasyndaǵy ýákiletti organ dýaldy oqytý boıynsha oqý prosesin uıymdastyrý máseleleri boıynsha konsýltatıvti kómek kórsetedi, dýaldy oqytýdy uıymdastyrý monıtorıngin jáne dýaldy oqytý sheńberinde basqa da quzyrettedi júzege asyrady. 21. «Atameken» Qazaqstan Respýblıkasy Ulttyq kásipkerler palatasy dýaldy oqytý týraly úshjaqty sharttardy bekitýge járdemdesedi, óńirlik kásipkerler palatalardyń jumysyn úılestiredi, dýaldy oqytý sheńberinde basqa da quzyretterdi oryndaıdy. 22. Oqý orny: 1) oqý prosesine qajetti jaǵdaılar týǵyzady; 2) uıymdarmen (kásiporyndarmen) dýaldy oqytý boıynsha bilim alýshylardy daıyndaý úshin oqý josparlaryn jáne baǵdarlamalardy kelisedi; 3) uıymdardyń (kásiporyndardyń) talaptaryn eskere otyryp, dýaldy oqytý boıynsha bilim berý baǵdarlamalaryn iske asyrýdy qamtamasyz etedi; 4) uıymdarda (kásiporyndarda) bilim alýshylardyń praktıkadan ótýine baqylaý júrgizedi; 5) oqý ornynda aralyq jáne qorytyndy attestattaýdy oqý oryndarynda ótkizedi jáne biliktilikti taǵaıyndaý men kásibı daıyndyq deńgeıin baǵalaýǵa qatysady; 6) uıymmen (kásiporynmen) kelisim boıynsha uıymǵa (kásiporynǵa) ınjener-pedagog jumyskerlerdi taǵylymdamadan ótýge jiberedi; 7) dýaldy oqytý boıynsha bilim alǵan jáne óz biliktiligin rastaǵan túlekterdi jumysqa ornalastyrýǵa kómek kórsetedi. 23. Uıym (kásiporyn): 1) dýaldy oqytý úshin bólinetin oqýshy, jumys oryndarynyń sanyn anyqtaıdy; 2) oqý prosesine túzetý boıynsha usynymdardy engizý maqsatynda oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasymen tanysady; 3) oqý ornynyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtýǵa járdemdesedi; 4) dýaldy oqytý sheńberinde kásiporyndarda jumys, oqýshy oryndary týraly óńirlik palataǵa ótinimder beredi; 5) oqý oryndarynyń jumys oqý josparlary men bilim beretin oqý baǵdarlamalaryn sondaı-aq oqý-ádistemelik keshenderin ázirleýge qatysady; 6) bilim berý baǵdarlamalaryna sáıkes kásiporynda óndiristik oqytý men kásiptik praktıkany ótkizýdi uıymdastyrýdy kelisimge sáıkes qamtamasyz etedi; 7) bilim alýshyny uıymnyń (kásiporynnyń) nusqaýlyqtaryna, oqý úshin qajetti quraldarǵa sáıkes jeke qorǵanys zattarymen qamtamasyz etedi; 8) tehnıkalyq qaýipsizdik talaptaryna sáıkes jabdyqtalǵan oqýshy, jumys oryndaryn usynady; 9) bilim alýshylardyń óndiristik oqý men kásiptik praktıkadan tolyq ótý kezeńine tálimgerdi bekitedi; 10) atalǵan salany retteıtin jumys sharttarymen, normatıvtik quqyqtyq aktilermen, qaýipsizdik jáne eńbekti qorǵaý talaptarymen tanystyrady; 11) eńbekti qorǵaý, tehnıka qaýipsizdigi boıynsha zańnamada jáne uıymda (kásiporynda) jergilikti qujattar da kózdelgen barlyq nusqamalyqtardyń túrlerin júrgizedi; 12) bilim alýshynyń aralyq jáne qorytyndy attestattaýǵa qatysady; 13) óz uıǵarymy boıynsha Qazaqstan Respýblıkasynyń Eńbek kodeksine jáne dýaldy oqytý týraly sharttyń talaptaryna sáıkes bilim alýshylardy eńbekke ótemaqy tólemderimen qamtamasyz etedi; 14) dýaldy júıe boıynsha bilim alǵan jáne óz biliktiligin rastaǵan bitirýshilerdi jumysqa ornalastyrýǵa járdem kórsetedi. 24. Bilim alýshy: 1) atalǵan salany retteıtin jumys sharttarymen, normatıvtik quqyqtyq aktilermen, qaýipsizdik jáne eńbekti qorǵaý talaptarymen tanysady; 2) oqý jáne óndiristik tártipti, ishki eńbek tártibi qaǵıdalaryn, eńbekti qorǵaý jáne qaýipsizdik tehnıkasy boıynsha talaptardy saqtaıdy; 3) oqý josparymen belgilengen kólemde tolyq oqý kýrsynan ótedi; 4) óndiristik oqytý men kásiptik praktıkadan ótý týraly kúndelik júrgizýdi, jasalǵan jumys týraly tálimgerge esep usynady; 5) aralyq attestaýdan jáne dýaldy oqytý aıaqtalǵannan keıin qorytyndy atestattaýdan ótedi. 25. Dýaldy oqytý salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organ: 1) dýaldy oqytý boıynsha bilikti jumysshy kadarlar men orta býyn mamandaryn daıarlaýdy uıymdastyrýdy qamtamasyz etedi; 2) óńirde dýaldy oqytýdy uıymdastyrý monıtorıngin júzege asyrady; 3) dýaldy oqytý nysanynda oqý prosesin uıymdastyrý máseleleri boıynsha konsýltasııalyq kómek kórsetedi; 4) óńirlik kásipkerler palatalarymen birlesip dýaldy oqytýǵa uıymdar (kásiporyndar) men oqý oryndaryn tartý jónindegi jumysty júrgizedi; 5) óńirlik palatamen birlesip dýaldy oqytý týraly sharttar jasaýǵa járdem kórsetedi; 6) dýaldy oqytý boıynsha bilim alǵan bitirýshilerdi jumysqa ornalastyrý jóninde monıtorıng júrgizedi jáne járdemdesedi; 7) dýaldy oqytý sheńberinde ózge de ókilettikterdi júzege asyrady. 26. О́ńirlik kásipkerler palatasy: 1) dýaldy oqytýǵa qatysýǵa boıynsha, kásiporynda oqýshy, jumys oryndaryn usynýǵa nıet bildirgen uıymdar (kásiporyndar) taraptarynan ótinimder qabyldaıdy; 2) uıymdardyń (kásiporyndardyń) ótinishteri boıynsha oqý oryndaryn oqýshy, jumys oryndaryn qurýǵa járdemdesedi; 3) dýaldy oqytý týraly shart jasaýǵa járdem kórsetedi; 4) dýaldy oqytý týraly sharttardy tirkeıdi jáne tizilimin júrgizedi; 5) dýaldy oqytý nysanynda oqý prosesin uıymdastyrý máseleleri boıynsha konsýltatıvtik kómek kórsetedi; 6) uıymdarda (kásiporyndarda) tálimgerlerdi bekitýdiń monıtorıngin qamtamasyz etý jáne tálimgerlerdi oqytýǵa járdem kórsetedi; 7) dýaldy oqytýdy oqyǵan bitirýshilerge biliktilikti taǵaıyndaý men biliktilikti berýdi ótkizýge járdemdesedi; 8) kásiptik daıarlyqty baǵalaýdy jáne túlekterge biliktilikti berýdi uıymdastyrýda kásiporyndar ókilderiniń jáne jumys berýshiler qaýymdastyǵy qatarynan taǵaıyndalatyn biliktilik komıssııasynyń tóraǵasy men quramyn kelisedi; 9) dýaldy oqytý salasyndaǵy ózge de ókilettikti júzege asyrady. 27. Tálimger: 1) tikeleı basshynyń kelisimimen bilim alýshyny qosymsha bilim alý úshin uıymnyń (kásiporynnyń) basqa mamandaryn tartady; 2) bilim alýshydan óndiristik qyzmetke baılanysty máseleler boıynsha nusqaýlardyń oryndalýyn talap etedi; 3) óziniń qamqorlyǵyndaǵy oqýshynyń qolaıly eńbek qyzmeti úshin jaǵdaılar jasaý týraly basshylyq aldynda ótinish jasaıdy; 4) bilim alýshydan aýyzsha jáne jazbasha nysanda jumys esepterin talap etedi; 5) bilim alýshyǵa jumysshy razrıadyn berý jáne onyń kásibı minezdemesin talqylaýǵa qatysý týraly usynys engizedi; 6) bilim alýshynyń qyzmettik, qoǵamdyq qyzmetine baılanysty máselelerdi talqylaýǵa qatysýǵa, uıymnyń (kásiporynnyń) ony kótermeleý, tártiptik jazalaý sharalaryn qoldaný týraly tikeleı basshyǵa usynys jasaıdy; 7) bilim alýshyǵa óndiristik qyzmetpen, korporatıvtik mádenıetpen tanysýǵa jáne keıinnen kásibı damýyna, jumys ornynda kásibı qyzmetti bekitýge járdemdesedi; 8) bilim alýshyny praktıkalyq tásilderge jáne laýazymdyq mindetter men tapsyrmalardy sapaly oryndaý ádisterine oqytady; 9) uıymmen (kásiporynmen) kelisilgen jumys oqý josparyna sáıkes bilim alýshyny oqytýdy júzege asyrady; 10) bilim alýshyǵa berilgen tapsyrmalardyń oryndalýyna baqylaıdy; 11) bilim alýshy jibergen qatelikterdi anyqtaýǵa jáne birlesip joıýǵa, bar kemshilikterdi jeńýge kómek kórsetedi; 12) bilim alýshynyń boıynda óziniń kásibı mindetterin oryndaýǵa jaýapty qaraýǵa, sondaı-aq jumystaǵy áriptesterine durys qarym-qatynasty qalyptastyrady; 13) bilim alýshylardy eńbek etýshilerge, olardyń eńbegine jáne eńbek nátıjelerine, sonymen qatar jeke eńbekke degen jaýapty qatynasty qurmetteýge tárbıeleıdi; 14) bilim alýshyǵa pikir jazady. 28. Jergilikti atqarýshy organdar, óńirlik kásipkerler palatalary, oqý oryndary, uıymdar (kásiporyndar) dýaldy oqytýǵa tartý boıynsha orta bilim berý uıymdardyń oqýshylaryn, jumyssyz jáne tabysy tómen, ózin-ózi jumyspen qamtıtyn halyq tobymen júıeli túrde kásiptik baǵdar júrgizedi. Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2016 jylǵy 9 naýryzda Normatıvtik quqyqtyq kesimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №13422 bolyp engizildi.